Boşanma, sadece bir evliliğin bitişi değil; aynı zamanda tarafların hayat standartlarının değişmesi ve duygusal bir yıkım sürecidir. Türk Medeni Kanunu (TMK), bu süreçte zarar gören tarafı korumak amacıyla Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminat kurumunu düzenlemiştir.
Ancak toplumda bilinenin aksine; her boşanan tazminat alamaz. Tazminat bir “ceza” değil, boşanma yüzünden uğranılan zararın “telafisi”dir. Bunun için kusur oranlarının doğru belirlenmesi ve hukuki şartların oluşması gerekir.
Glory Hukuk ve Danışmanlık olarak; boşanma davalarının en kritik mali sonucu olan tazminat konusunu, şartlarını ve hesaplama yöntemlerini bu rehberde detaylandırdık.
Boşanmada Maddi Tazminat Nedir? (TMK m. 174/1)
Maddi tazminat; boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz (veya daha az kusurlu) tarafın, kusurlu taraftan talep ettiği paradır. Türk Medeni Kanunu madde 174/1 de tanımlanmıştır.
Buradaki “Mevcut veya Beklenen Menfaat” kavramı şunları kapsar:
- Evlilik birliği devam etseydi, eşinin desteğiyle sürecek olan hayat standardının kaybı.
- Eşinin sigortasından, mirasından veya sosyal haklarından yararlanma ihtimalinin kaybı.
- Evlilik nedeniyle kariyerini yarım bırakan eşin uğradığı maddi kayıplar.
Maddi Tazminatın Şartları Nelerdir?
- Talep Edenin Kusursuz veya Daha Az Kusurlu Olması: Eğer tazminat isteyen taraf, karşı taraftan daha fazla kusurluysa (örneğin hem aldatmış hem şiddet uygulamışsa) maddi tazminat alamaz.
- Karşı Tarafın Kusurlu Olması: Davalının boşanmaya sebep olan olaylarda kusuru bulunmalıdır.
- Maddi Zararın Oluşması: Boşanma yüzünden bir gelir kaybı veya gelecek kaybı yaşanmalıdır.
Bu yazımız ile birlikte daha önce yazmış olduğumuz Ziynet Alacağı Davası başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.
Boşanmada Manevi Tazminat Nedir? (TMK m. 174/2)
Manevi tazminat; boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakları saldırıya uğrayan tarafın, yaşadığı acı, elem ve kederin bir nebze olsun hafifletilmesi için ödenen paradır.
Hangi Durumlar Manevi Tazminat Gerektirir?
Yargıtay yerleşik içtihatlarına göre şu eylemler kişilik haklarına saldırı sayılır ve manevi tazminat gerektirir:
- Aldatma (Zina): Eşin sadakatsizliği, diğer eşin onurunu kırar.
- Fiziksel Şiddet: Darp, yaralama.
- Psikolojik Şiddet: Hakaret etmek, aşağılamak, “seni sevmiyorum, iğreniyorum” demek.
- Sosyal Şiddet: Eşi eve hapsetmek, ailesiyle görüştürmemek.
- Cinsel Şiddet: Zorla ilişki veya ilişkiden kaçınma.
Konu ile ilgili olarak daha önce yazmış olduğumuz Nafaka Artırım Davası başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.
Boşanmada Tazminat Miktarı Nasıl Hesaplanır?
Türk hukukunda tazminat miktarı için sabit bir tarife yoktur. Hâkim, TMK m. 4’teki “Hakkaniyet İlkesi” gereği somut olayın özelliklerine göre bir rakam belirler.
Ancak Yargıtay, tazminat miktarını belirlerken şu kriterleri baz alır:
- Tarafların Sosyal ve Ekonomik Durumları: Asgari ücretle çalışan birinden talep edilecek tazminat ile bir iş adamından talep edilecek miktar aynı olamaz.
- Kusurun Ağırlığı: Zina veya cana kast gibi ağır kusurlarda tazminat miktarı, basit geçimsizliğe göre daha yüksek tutulur.
- Evliliğin Süresi: Uzun süren evliliklerde, beklenen menfaat kaybı daha yüksek kabul edilir.
- Paranın Alım Gücü: Enflasyon ve ekonomik koşullar dikkate alınır.
Önemli Not: Tazminat, davalıyı fakirleştirecek veya davacıyı sebepsiz zenginleştirecek boyutta olmamalıdır. Ancak “caydırıcı” bir etkisi de olmalıdır.
Konu ile ilgili olarak Boşanmada Mal Paylaşımı Davası başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.
Tazminatta “Kusur” Matematiği
Tazminat almanın en temel kuralı şudur: “Kusurlu olan tazminat öder, kusursuz olan alır.”
- Davacı Az Kusurlu – Davalı Çok Kusurlu: Davacı tazminat ALIR.
- Taraflar Eşit Kusurlu: Kimse kimseden tazminat ALAMAZ.
- Davacı Tam Kusurlu: Tazminat alamaz, aksine talep edilirse ödemek zorunda kalabilir.
Bu nedenle boşanma davasında strateji, sadece boşanmak üzerine değil, karşı tarafın kusurunu (aldatma, şiddet, ilgisizlik vb.) delillerle ispatlamak üzerine kurulmalıdır.
Tazminat Nasıl Tahsil Edilir?
Boşanma kararı ve tazminat hükmü kesinleşmeden icra takibine konulamaz. Yani taraflardan biri kararı İstinaf veya Yargıtay’a taşırsa, tazminatı tahsil etmek için üst mahkemenin kararı onaması beklenir.
Karar kesinleştikten sonra, ödeme yapmayan tarafa karşı İlamlı İcra Takibi başlatılır. Borçlunun maaşına, banka hesaplarına, gayrimenkullerine ve araçlarına haciz konulabilir.
Tazminata Faiz İşler mi?
Evet. Boşanma kararının kesinleştiği tarihten itibaren maddi ve manevi tazminata yasal faiz işletilir. Böylece paranın zaman içindeki değer kaybı kısmen telafi edilir.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Boşanma davası bittikten sonra tazminat davası açılabilir mi?
Evet. Boşanma davasında tazminat istemeyi unuttuysanız veya talep etmediyseniz, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yıl içinde ayrı bir dava ile maddi ve manevi tazminat talep edebilirsiniz. 1 yıl geçerse hak düşürücü süre nedeniyle dava reddedilir.
Anlaşmalı boşanmada tazminat istenir mi?
Anlaşmalı boşanmada taraflar tazminat miktarında (veya tazminat olmayacağında) özgürce anlaşırlar. Protokole yazılan madde bağlayıcıdır. Protokolde “tazminat talebim yoktur” deyip boşandıktan sonra tekrar tazminat istenemez.
Aldatılan eş ne kadar tazminat alır?
Bu miktar tarafların gelir durumuna göre değişir. Ancak Yargıtay, zina (aldatma) eylemini kişilik haklarına ağır bir saldırı olarak gördüğü için, diğer sebeplere göre genellikle daha yüksek manevi tazminata hükmetmektedir.
Sonuç: Hak Kaybına Uğramamak İçin Profesyonel Destek
Maddi ve manevi tazminat, boşanma sonrası yeni bir hayat kurarken en büyük dayanağınız olabilir. Ancak dilekçede talep edilmeyen bir hak, hâkim tarafından kendiliğinden verilmez. Ayrıca kusur ispatının yapılamaması, haklıyken tazminat alamamanıza neden olabilir.
Bu zorlu süreçte, kusur durumunuzun doğru tespiti, delillerin hukuka uygun sunulması ve alabileceğiniz maksimum tazminatın hesaplanması için tecrübeli bir Ankara boşanma avukatı ile çalışmak, geleceğinizi güvence altına alacaktır.
