Ticari hayatta anonim şirketlerin tercih edilmesindeki en büyük avantajlardan biri, pay devrinin limited şirketlere oranla çok daha esnek ve hızlı yapılabilmesidir. Ancak bu esneklik, beraberinde ciddi usul kurallarını ve hukuki riskleri de getirir. Ankara şirket avukatı olarak kurumsal müvekkillerimize sunduğumuz danışmanlık süreçlerinde en sık karşılaştığımız hata; hisse devrinin sadece tarafların anlaşmasıyla bittiğinin sanılmasıdır. Oysa pay defterine kayıt, ciro ve senedin türüne göre değişen usuller, devrin geçerliliği için hayati önem taşır. Yenimahalle merkezli Glory Hukuk & Danışmanlık olarak, kurucu avukatımız Av. Aliye Yıldız Varsın liderliğinde, lşirketlerin ortaklık yapısındaki bu kritik değişimleri hukuki güvenlik altında yönetiyoruz.
Anonim şirketler, sermaye piyasasının önemli oyuncuları arasında yer alır ve bu şirketlerin hisse devirleri, sıkça karşılaşılan hukuki konulardan biridir. Hisse devri, bir şirketin sahip olduğu varlıkların bir bölümünün veya tamamının başka bir kişi veya kuruluşa devri anlamına gelir. Söz konusu devir işlemi çeşitli hukuki ve vergisel sonuçlara sebep olduğundan hukuki prosedür takip edilerek yapılması gerekmektedir. Anonim şirketlerde hisse devri Türk Ticaret Kanunu 489 – 501. maddeleri arasında düzenlenmiştir.
Anonim Şirketlerde Hisse Devri Nasıl Olur? (Adım Adım İşlemler)
Anonim şirketlerde hisse devri nasıl yapılır? sorusunun cevabı, şirketin paylarının senede bağlanıp bağlanmadığına göre değişir.
- Hisse Senedi Basılmamışsa (Çıplak Paylar): Devir, Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre hazırlanan bir “Alacağın Temliki Sözleşmesi” ile yapılır. Yazılı bir devir beyanı şarttır.
- Nama Yazılı Hisse Senetleri: Ciro ve zilyetliğin (senedin fiziksel teslimi) devri ile gerçekleşir. Cironun senedin arkasına “Devredilmiştir” ibaresiyle yazılması ve imzalanması gerekir.
- Hamiline Yazılı Hisse Senetleri: Sadece zilyetliğin devri (senedin el değiştirmesi) yeterlidir. Ancak 2021 yılından itibaren hamiline pay sahiplerinin HPKS (Hamiline Pay Kayıt Sistemi) üzerinden bildirilmesi zorunludur.
A.Ş.’lerde Hisse Devri Noter Zorunlu mu ve Tescile Tabi midir?
En çok merak edilen “A.Ş.’lerde hisse devri noter zorunlu mu?” sorusunun cevabı hayırdır. Limited şirketlerin aksine, anonim şirketlerde hisse devrinin noter huzurunda yapılması ve Ticaret Sicili’ne tescil edilmesi yasal bir zorunluluk değildir.
Ancak dikkat! Hisse devrinin şirkete karşı hüküm ifade edebilmesi ve ortağın haklarını kullanabilmesi için devrin mutlaka Pay Defterine Kayıt edilmesi gerekir. Yönetim kurulu pay defterine kayıt yapmadığı sürece, devralan kişi genel kurula katılamaz ve kâr payı alamaz.
Anonim Şirketlerde Hisse Devri Sonrası Sorumluluk ve Borçlar
“Anonim şirketlerde hisse devri sonrası sorumluluk” ve “hissesini devreden ortağın borç sorumluluğu kaç yıldır?” soruları, özellikle kamu borçları açısından kritiktir.
- Özel Borçlar: Devir tamamlandığı andan itibaren, devreden ortağın şirkete karşı (sermaye borcu hariç) bir sorumluluğu kalmaz.
- Kamu Borçları (Vergi ve SGK): Limited şirketlerden farklı olarak, A.Ş.’lerde kanuni temsilci (Yönetim Kurulu Üyesi) olmayan ortakların, şirketten tahsil edilemeyen kamu borçlarından dolayı şahsi bir sorumluluğu yoktur. Eğer devreden kişi aynı zamanda yönetim kurulu üyesi ise, görev yaptığı döneme ait borçlardan sorumluluğu devam edebilir.
Anonim Şirket Hisse Satışının Vergilendirilmesi ve Avantajlar
- Hisse senedi (veya geçici ivazilmühür) basılmış olan bir A.Ş.’de, hisseler iktisap (edinme) tarihinden itibaren 2 yıl geçtikten sonra satılırsa, elde edilen kazanç tutarı ne olursa olsun Gelir Vergisi’nden muaftır.
- Bu avantaj limited şirketlerde yoktur; limited şirket payı 10 yıl sonra da satılsa değer artış kazancı vergisine tabidir.
Anonim Şirketlerde Pay Kavramı
Anonim şirketlerde hisse (pay) sahibi olmak, şirketin kârına ve yönetimine ortak olmak anlamına gelir. Ayrıca hissedarlar, şirketin yönetim işlemlerine de katılma hakkına sahiptirler. Paylar, şirketin hisse senedi piyasalarında alınıp satılabilir ve yatırımcılar tarafından yatırım aracı olarak kullanılabilir.
Anonim şirketlerde pay sahipliği iki şekilde kazanılır. Bunlardan ilki aslen iktisap ikincisi ise devren iktisaptır. Aslen iktisap hali, kuruluşta ana sözleşmenin veya sermaye artırımında genel kurul aracılığı ile tadil edilen ana sözleşme değişikliğinin ticaret sicil memurluğu tarafından tescil edilmesi ile tamamlanmış olur. Devren iktisap ise, senede bağlanmamış çıplak payın veya senede bağlanmış payın devir alınması yolu ile gerçekleşir.
Pay Çeşitleri
Anonim şirketlerde iki çeşit pay vardır. Biri senede bağlanmış diğeri senede bağlanmamış paylardır. Senede bağlı paylar ise hamiline ve nama şeklinde düzenlenir.
Pay Senetlerinin Devri
Anonim şirketlerde hisse devri (pay devri), payın türüne göre farklılık arz etmektedir.
Senede Bağlanmamış Paylar
Anonim şirketlerde, bedeli tamamen ödenmiş ve senede bağlanmamış olan payların, başka bir ifadeyle çıplak payların devri alacağın temliki hükümlerine (6098s. Türk Borçlar Kanunu m.183 vd) tabi olarak gerçekleştirilmektedir. Buna göre, devrin geçerli olarak yapılabilmesi için yazılı bir alacağın devri sözleşmesinin varlığı şarttır.
Bedeli tamamen ödenmemiş payların devrine ise alacağın devri hükümlerine ek olarak borcun nakli hükümlerinin de uygulanması da gerekir. Zira bu ihtimalde, devri yapan pay sahibi aynı zamanda anonim şirkete karşı borçlu konumundadır. Borcun nakli hükümlerinin de uygulanmasının en önemli sonucu, devrin hukuken gerçekleşebilmesi için alacaklı olarak şirketin de devre muvafakat etmesi gereğinin ortaya çıkmasıdır.
Yukarıda anlatılan devir işlemlerinden sonra devralanın anonim şirketin pay defterine de kaydedilmesi gerekir. Esasında bu, devrin geçerliliği için kurucu bir şart olmamakla birlikte, pay devrinin şirkete karşı ileri sürülebilmesi için TTK tarafından bir şart olarak öngörülmüştür.
Bu yazımız ile birlikte anonim şirketlerde sermaye artırımı başlıklı yazımızı da okuyabilirsiniz.
Senede Bağlanmış Paylar
TTK 484 uyarınca senede bağlı pay senetleri, hamiline yazılı veya nama yazılı olarak düzenlenebilir. Bu kapsamda nama yazılı ve hamiline yazılı pay senedine bağlanmış payların devrinin ayrı ayrı incelenmesi gerekmektedir.
Nama Yazılı Pay Senetlerinin Devri
TTK 490 uyarınca, kanunda veya ana sözleşmede aksi öngörülmedikçe, nama yazılı paylar, herhangi bir sınırlamaya bağlı olmaksızın devredile bilirler. Hukuki işlemle devir, ciro edilmiş nama yazılı pay senedinin zilyetliğinin devralana geçirilmesiyle yapılabilir. Nama yazılı pay senetleri, kanunen emre yazılı kıymetli evrak olarak kabul edilmektedir. Bu kapsamda, nama yazılı payların devrinde, senedin ciro edilmesi ve zilyetliğin devri işlemi olmak üzere iki aşama mevcuttur. Zilyetliğin devrine konu aynı akit mülkiyetin devri amacını taşımalıdır. Senede bağlanmamış paylarda olduğu gibi senede bağlanmış payların devrinin de şirkete karşı ileri sürülebilmesi için devralanın pay defterine kaydedilmesi gerekmektedir.
Nama yazılı pay senetlerinde, senet üzerine yapılacak cironun beyaz ciro olmasına engel bir durum yaratmamaktadır. Başka bir ifadeyle, senet ciro edilirken, ciro edilenin isminin bulunması gerekmemektedir. Ancak, zilyetliğin devrinde söz konusu olan ayni akitte olduğu gibi, cironun da temlik amacını taşıması gerekmektedir.
Nama yazılı payların, TBK 183vd hükümlerinde düzenlenen temlik işlemi ile de devredilebileceği kabul edilmektedir. Yukarıdaki açıklamalara benzer şekilde, temlik işleminin geçerli olabilmesi için, temlik sözleşmesinin yazılı olarak yapılması ve devredilen pay senedinin zilyetliğinin devralana devredilmesi gerekmektedir.
Senedin ciro edilerek devredilmesi ile alacağın temliki işlemi yoluyla devredilmesi arasındaki en temel hüküm farkı, senet borçlusunun kişisel defilerini, ciro ile devralan kimseye karşı ileri sürememesine karşılık, TBK hükümleri dolayısıyla, alacağın temliki yoluyla devralana karşı ileri sürebilecek olmasıdır.
Hamiline Yazılı Payların Devri
Nama yazılı payların aksine, anonim ortaklıklar hamiline yazılı payların devrini kısıtlayamaz. Bu kapsamda, hamiline yazılı paylarda tam bir devir serbestisi söz konusu olmaktadır.
TTK 489 uyarınca hamiline yazılı payların devri, şirket ve üçüncü kişiler hakkında, ancak zilyetliğin geçirilmesi ile hüküm ifade eder. Dolayısıyla, hamiline yazılı payların devredilmesi için, pay senetlerinin zilyetliğinin devralana geçirilmesi gerekmektedir. Burada zilyetliğin devri ile kast edilen yalnızca teslim yoluyla devir değildir. Hükmen teslim, havale, kısa elden teslim gibi zilyetliğin diğer devir şekilleri de bu kapsamda hamiline yazılı payları devrederken kullanılabilecek yöntemlerdir. Ancak, zilyetlik, devralan tarafa mülkiyeti geçirmek maksadıyla devredilmiş olmalıdır. Başka bir ifade ile, devredenin mülkiyeti devretmek ve devralanın da mülkiyeti devralmak maksadını taşıması gerekmektedir.
Payın Serbestçe Devrinin İstisnaları
Anonim şirketler hukukunda payların serbestçe devredilebilirliği ilkesi bazı hallerde sınırlamalara tabi tutulmuştur. Pay devrine öngörülen sınırlamalar “bağlam” olarak adlandırılmış olup bağlam hükümleri “Kanuni Bağlam” ve “Esas Sözleşmesel Bağlam” olarak ikiye ayrılmaktadır.
Kanuni bağlam uyarınca nama yazılı payların bedeli tamamen ödememiş ise söz konusu payların devri şirket onayına tabidir. Şirketin söz konusu payların devrini reddedebilmesi için devralanın paylar ödeme yeterliğinin şüpheli olması veya devralandan teminat istenmiş ve teminatın verilmemiş olması gerekmektedir.
Esas Sözleşmesel bağlam gereği pay devri esas sözleşmeye konulacak hükümler ile de sınırlandırılabilmektedir.
Anonim Şirket Hisse Devri Noter Zorunlu Mu?
Anonim şirketlerde hisse devri için sözleşme yapılması gereken yukarıda yer verilmiştir. Belirtilen hususlar harici hisse devirlerinde sözleşme yapma zorunluluğu yoktur. Ayrıca yapılacak hisse devri sözleşmelerinin noter vasıtasıyla yapılma zorunluluğu da yoktur. Taraflar arasında sözleşmeyle yapılabilmektedir. Ancak, tarafları bağlayıcılığı bakımından noter aracılığıyla sözleşme yapılmasında fayda vardır.
Anonim Şirketlerde Hisse Devrinde Tescil Zorunlu mu?
Anonim şirketlerde hisse devri tescile tabi değildir. Hisse devir işlemleri tescil edilmeksizin ilan edilebilmektedir.
Hisse Devrinin Tescili İçin Gerekli Belgeler Nelerdir?
Anonim şirketlede hisse devri için gerekli belgeler şunlardır?
- Noterlik tarafından düzenlenmiş hisse devir sözleşmesi,
- Hisse devrinin pay defterine işlendiğine gösterir belge,
- Noter onaylı yönetim kurulu kararı
Sıkça Sorulan Sorular
Sonuç: Neden Profesyonel Destek Alınmalı?
Anonim şirketlerde hisse devri “basit bir imza” gibi görünse de; ciro usulleri, HPKS bildirimleri, pay defteri kayıtları ve vergi istisnası sürelerinin takibi hataya yer vermeyen süreçlerdir. Glory Hukuk & Danışmanlık olarak, hisse devir sözleşmelerinin hazırlanmasından vergi planlamasına kadar tüm süreçte kurumsal çözüm ortağınız oluyoruz.
