Tanıma ve Tenfiz Davası

Küreselleşen dünyada, farklı ülkelerde yaşayan Türk vatandaşlarının veya bir Türk ile bir yabancının evlilikleri ve boşanmaları sıkça karşılaşılan hukuki durumlar arasındadır. Almanya, Hollanda, Fransa, Amerika veya İngiltere gibi ülkelerde gerçekleşen boşanma işlemleri, o ülke sınırları içerisinde hukuken geçerli olsa da, Türk hukuku açısından kendiliğinden bir sonuç doğurmaz. Yurt dışında alınmış bir mahkeme kararının Türk hukuk sisteminde hüküm ve sonuç doğurabilmesi için tanıma ve tenfiz davası açılması veya belirli şartlar altında idari başvurunun yapılması zorunludur.

Bu makalemizde; Glory Hukuk olarak, yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın en çok mağduriyet yaşadığı konulardan biri olan yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de tanınması ve tenfizi konusunu, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) çerçevesinde tüm detaylarıyla ele alacağız.

Tanıma ve Tenfiz Nedir? Aralarındaki Farklar Nelerdir?

Hukuk pratiğinde genellikle birlikte anılsa da “Tanıma” ve “Tenfiz” birbirinden farklı hukuki sonuçlar doğuran iki ayrı kavramdır. Bu ayrımı anlamak, sürecin doğru yönetilmesi adına kritiktir.

Tanıma (Recognition) Nedir?

Tanıma, yabancı bir mahkeme tarafından verilmiş olan kesin hükmün, Türk hukukunda da kesin hüküm veya kesin delil olarak kabul edilmesidir. Boşanma özelinde konuşursak; tanıma işlemi, yurt dışında gerçekleşen boşanmanın Türk nüfus kayıtlarına işlenmesini sağlar. Eğer yabancı mahkeme kararında sadece “boşanma” hükmü varsa ve nafaka, tazminat veya velayet gibi icrai (uygulanması gereken) bir hüküm içermiyorsa ya da taraflar sadece medeni hallerinin “bekar” olarak güncellenmesini istiyorsa, “Tanıma” yeterlidir.

Tenfiz (Enforcement) Nedir?

Tenfiz ise, yabancı mahkeme kararının icrai nitelik taşıyan kısımlarının Türkiye’de zorla yerine getirilmesine olanak tanır. Yabancı mahkeme, boşanmanın yanı sıra; velayet, nafaka, tazminat veya masraflar gibi konularda da karar verdiyse ve bu kararların Türkiye’de icra daireleri aracılığıyla tahsil edilmesi veya uygulanması isteniyorsa “Tenfiz Davası” açılmalıdır.

Özetle; nüfusta boşanmış görünmek için tanıma yeterliyken, velayeti almak veya nafakayı tahsil etmek için tenfiz şarttır. Bu süreçte uzman bir Ankara boşanma avukatı ile çalışmak, kararın türüne göre doğru dava yolunun seçilmesini sağlar.

Yabancı Boşanma Kararının Türkiye’de Tanınması Yöntemleri

2017 yılında yapılan yasal düzenleme (690 sayılı KHK ve Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A) ile yabancı boşanma kararlarının tanınması için iki farklı yol ortaya çıkmıştır:

İdari Yol (Nüfus Müdürlüklerine Başvuru)

Eskiden her durumda mahkemeye başvurmak zorunluyken, artık belirli şartlar altında mahkemeye gitmeden, doğrudan Nüfus Müdürlüklerine veya yurt dışı temsilciliklerine (Konsolosluklar) başvurularak boşanma kararı tescil edilebilmektedir. Ancak bu yolun kullanılabilmesi için çok sıkı şartlar vardır:

• Yabancı mahkeme veya idari makam kararının kesinleşmiş olması gerekir.
• En Önemli Şart: Tarafların bizzat veya vekilleri aracılığıyla birlikte başvuruda bulunması gerekir. Tıpkı Türkiye’deki anlaşmalı boşanma davası mantığında olduğu gibi, tarafların irade birliği şarttır.
• Kararda velayet, nafaka gibi çekişmeli konular olsa dahi, idari yolla sadece “boşanma” kısmı tescil edilir. Velayet ve nafaka hükümleri için yine mahkemeye (Tenfiz Davası) gidilmelidir.

Taraflardan biri başvuruyu kabul etmezse, vefat etmişse veya kendisine ulaşılamıyorsa idari yol kapanır ve mecburen yargı yoluna (dava açılmasına) gidilir.

Yargı Yolu (Tanıma ve Tenfiz Davası)

Taraflar birlikte hareket etmiyorsa veya kararın icrai niteliklerinin (nafaka vb.) Türkiye’de uygulanması isteniyorsa, Aile Mahkemelerinde dava açılması zorunludur.

Tanıma ve Tenfiz Davasının Şartları

Türk mahkemelerinin yabancı bir kararı tanıyıp tenfiz edebilmesi için MÖHUK tarafından belirlenen ön şartların ve esas şartların varlığı gerekir.

Ön Şartlar

1. Yabancı Mahkeme Kararı: Ortada yabancı bir mahkeme veya yetkili idari makam tarafından verilmiş bir karar olmalıdır. (Örneğin, bazı ülkelerde belediyeler veya noterler de boşanma kararı verebilir, bunlar da kapsama alınmıştır.)
2. Kesinleşme: Kararın, verildiği ülke hukukuna göre kesinleşmiş olması gerekir. Yani o ülkede artık itiraz veya temyiz yollarının tükenmiş olması şarttır.
3. Hukuk Davalarına İlişkin Olma: Karar, ceza veya idari değil, medeni hukuka (aile hukukuna) ilişkin olmalıdır.

Tenfiz İçin Aranan Esas Şartlar (MÖHUK m. 54)

Tenfiz davasında hakim, davanın esasına girip tarafları yeniden yargılamaz (Revision au fond yasağı). Yani “Neden boşandınız, kim haklı?” diye sormaz. Sadece şu şartların oluşup oluşmadığını inceler:

1. Mütekabiliyet (Karşılıklılık): Türkiye ile kararın verildiği ülke arasında karşılıklılık anlaşması olmalı veya o ülkede Türk mahkeme kararlarının tenfizini sağlayan fiili bir uygulama bulunmalıdır. (Almanya, Hollanda gibi birçok Avrupa ülkesi ile bu şart sağlanmaktadır.)
2. Münhasır Yetki: Yabancı karar, Türk mahkemelerinin “münhasır yetkisine” giren bir konuda verilmemiş olmalıdır. Boşanma davaları kural olarak münhasır yetkiye girmez. Ancak taşınmaz malların (gayrimenkul) mülkiyeti Türkiye’nin münhasır yetkisindedir. Dolayısıyla yabancı mahkeme Türkiye’deki bir evin mülkiyetini devrederse, bu kısım tenfiz edilemez. Bu durumda Türkiye’de ayrıca boşanmada mal paylaşımı davası açılmalıdır.
3. Kamu Düzenine Aykırılık: Yabancı karar, Türk kamu düzenine “açıkça” aykırı olmamalıdır. Örneğin; Türk hukukunun temel prensiplerine, genel ahlaka veya anayasaya aykırı bir karar tenfiz edilemez.
4. Savunma Hakkına Riayet: Kararın verildiği ülkede, davalı tarafa usulüne uygun tebligat yapılmış olmalı ve savunma hakkı tanınmış olmalıdır. Eğer kişi gıyabında, haberi olmadan boşanmışsa ve itiraz ediyorsa, Türk mahkemesi bu kararı tenfiz etmez. Bu durum, adil yargılanma hakkının ihlali sayılır.

Dava İçin Gerekli Belgeler

Tanıma ve tenfiz davası açılabilmesi için aşağıdaki belgelerin eksiksiz hazırlanması gerekir:

1. Yabancı mahkeme kararının aslı veya onaylı sureti.
2. Kararın kesinleştiğini gösteren şerh veya belge (Kesinleşme Şerhi).
3. Kararın verildiği ülke makamlarınca vurulmuş Apostille (Apostil) şerhi. (Apostil, belgenin uluslararası geçerliliğini sağlayan bir onaydır.)
4. Tüm bu belgelerin yeminli tercüman tarafından Türkçe’ye çevrilmiş ve noter/konsolosluk tarafından onaylanmış suretleri.
5. Avukatla takip edilecekse, yurt dışı boşanma tanıma tenfiz yetkisini içeren özel vekaletname.

Velayet ve Nafaka Konularında Tenfiz

En çok kafa karışıklığı yaşanan konulardan biri velayet ve nafakadır. Yabancı mahkeme velayeti babaya vermişse, babanın bu hakkı Türkiye’de kullanabilmesi, çocuğu yasal olarak yanına alabilmesi veya pasaport işlemlerini tek başına yapabilmesi için kararın mutlaka tenfiz edilmesi gerekir. Aksi takdirde Türk makamları nezdinde velayet hala ortak veya belirsiz görünebilir. Bu süreçte çocuğun üstün yararı ilkesi gözetilir. Konuyla ilgili detaylı bilgi için velayet davası yazımızı inceleyebilirsiniz.

Aynı şekilde, yabancı mahkemenin hükmettiği iştirak veya yoksulluk nafakasının Türkiye’deki maaş veya mal varlığı üzerinden tahsil edilebilmesi için de tenfiz kararı şarttır. Tenfiz kararı alındıktan sonra, birikmiş nafakalar ve işleyecek nafakalar için icra takibi başlatılabilir. Nafaka türleri hakkında detaylı bilgiye boşanmada nafaka sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Tanıma ve tenfiz davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemeleridir. Aile Mahkemesi olmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemeleri bu sıfatla davaya bakar.

Yetkili mahkeme ise sırasıyla şöyledir:

1. Davalı tarafın Türkiye’deki yerleşim yeri (ikametgahı) mahkemesi.
2. Yerleşim yeri yoksa, sakin olduğu (fiilen oturduğu) yer mahkemesi.
3. Bunların hiçbiri yoksa; Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemeleri yetkilidir.

Bu nedenle, yurt dışında yaşayan ve Türkiye’de ikametgahı bulunmayan vatandaşlarımız için davalar genellikle Ankara, İstanbul veya İzmir’de açılmaktadır. Glory Hukuk olarak, Ankara merkezli ofisimizle özellikle yurt dışı müvekkillerimizin işlemlerini bu yetki kuralı çerçevesinde hızla yürütmekteyiz.

Sıkça Sorulan Sorular

Tanıma tenfiz davası ne kadar sürer?

Eğer davalı taraf Türkiye’de yaşıyorsa ve tebligat hızlı yapılırsa 3-6 ay içinde sonuçlanabilir. Ancak davalı yurt dışındaysa, uluslararası tebligat süreçleri nedeniyle dava 1-2 yıla kadar uzayabilir. Davalı tarafın da bir avukatla temsil edilmesi süreci ciddi oranda kısaltır, çünkü avukata yapılan tebligat çok daha hızlıdır.

Zamanaşımı var mıdır?

Tanıma davalarında herhangi bir zamanaşımı süresi yoktur. 20 yıl önceki boşanma kararı bile bugün tanınabilir. Ancak tenfiz (icra) gerektiren konularda, ilamların icrası için genel zamanaşımı kuralları (10 yıl) dikkate alınmalıdır.

Tanıma davası açmazsam ne olur?

Türkiye’de hala evli görünürsünüz. Bu durumda;

• Yeniden evlenemezsiniz.
• Eşiniz vefat ederse mirasçısı olursunuz (veya o size olur), bu da istenmeyen miras paylaşımlarına yol açabilir.
• Evlilik birliği içinde doğan çocuklar, biyolojik baba başkası olsa bile eski eşin nüfusuna kaydedilebilir (Babalık karinesi).
• İleride Türkiye’de bir çekişmeli boşanma davası açmak zorunda kalabilirsiniz ki bu çok daha uzun ve yıpratıcı bir süreçtir.

Neden Bir Avukata İhtiyaç Duyulur?

Tanıma ve tenfiz davaları, teknik usul hukukunun en yoğun uygulandığı davalardır. Yabancı dildeki belgelerin tercümesindeki tek bir hata, Apostil şerhinin eksikliği veya tebligatın yanlış yapılması davanın reddine sebep olabilir. Davanın reddedilmesi durumunda aynı sebebe dayanarak tekrar dava açılması zorlaşabilir. Özellikle Avukat Aliye Yıldız Varsın ve Glory Hukuk ekibi, yurt dışı boşanma kararlarının analizi, idari veya yargısal yolun seçimi ve sürecin en kısa sürede sonuçlandırılması konusunda geniş bir tecrübeye sahiptir. Yurt dışında boşandınız ancak Türkiye’de hala “geçmişinizle” evli görünüyorsanız, hukuki statünüzü güncellemek ve geleceğe güvenle bakmak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.